Ta strona używa ciasteczek, dowiedz się więcejOK
Mniejszość ukraińska i migranci z Ukrainy w Polsce – raport
2019-06-24
Piotr Tyma

18 czerwca Związek Ukraińców w Polsce (Об'єднання Українців у Польщі) przedstawił na konferencji w Biurze Rzecznik Praw Obywatelskich raport pt. Mniejszość ukraińska i migranci z Ukrainy w Polsce. Analiza dyskursu dotyczący stosunku Polaków i polskich władz publicznych do mniejszości ukraińskiej i Ukraińców w Polsce. Prezentujemy fragment raportu oraz zachęcamy do lektury całości dokumentu.

 

Dla przeciwdziałania negatywnym oraz bardzo groźnym dla ładu społecznego zjawiskom niezbędna jest kompleksowa współpraca organów państwa, instytucji samorządu terytorialnego, Kościołów i związków wyznaniowych, organizacji pozarządowych, mediów, autorytetów społecznych. W badanym przez nas okresie (2018–2019) mimo narastania zjawiska różnych form nietolerancji, nienawiści i agresji skierowanych przeciwko migrantom z Ukrainy oraz dyskryminacji obywateli RP należących do mniejszości ukraińskiej, brak było kompleksowych, systemowych działań, stałego dialogu instytucji państwa polskiego z organizacjami pozarządowymi, zarówno reprezentującymi mniejszość ukraińską, jak i migrantów. W przypadku wielu zgłaszanych spraw brakowało zdecydowanej reakcji. Niejednokrotnie urzędnicy państwowi oraz posłowie na Sejm RP, poprzez:

► publiczne wystąpienia skierowane przeciwko obu grupom;

► brak merytorycznej reakcji na przykłady łamania prawa oraz propagowania w przestrzeni publicznej nienawiści;

► publiczne negowanie faktów wrogości wobec mniejszości ukraińskiej i migrantów;

► sytuowanie obywateli RP jako zakładników w relacjach międzypaństwowych z Ukrainą;

► nie udzielanie odpowiedzi na interpelacje poselskie i wnioski i oficjalne pisma organizacji pozarządowych

przyczyniali się do wzmocnienia poczucia zagrożenia wśród członków ww. grup. Dobitnym przykładem „klęski” instytucji państwowych jest zarówno sprawa wystąpień posła na Sejm RP Tomasza Rzymkowskiego, jak i wojewody lubelskiego Przemysława Czarnka, brak reakcji na pisma kierowane przez ZUwP do Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego (ABW)[1], brak informacji na temat zmian prawnych, które ułatwiłyby ściganie osób propagujących nienawiść i przemoc[2].

Za taką samą „klęskę” instytucji państwa należy uznać brak skoordynowanych działań edukacyjnych, prewencji, tworzenia nowych form dialogu i mediacji w miejscach występowania poważnych zagrożeń. Brak koncepcji i programu zwalczania mowy i zjawisk nienawiści, współdziałania z organami samorządu terytorialnego, placówkami oświaty jest szczególnie niezrozumiały w sytuacji stałego zwiększania się na terytorium RP liczby migrantów z Ukrainy oraz nowych wyzwań, które są z tym zjawiskiem związane.

Wiele obszarów, np. kwestia werbalnego i fizycznego atakowania oraz różnych form dyskryminowania obywateli RP należących do mniejszości ukraińskiej, agresji wobec niepełnoletnich uczniów z Ukrainy, wysyłanych przez rodziców do Polski na naukę, w tym dzieci migrantów (pracujących i płacących podatki w Polsce) w szkołach (obecnie ok. kilkunastu tysięcy), realna promocja wielokulturowości i otwartości na terenach pogranicza polsko-ukraińskiego (np. w Przemyślu) nadal są domeną aktywności głównie samorządów dużych miast, Rzecznika Praw Obywatelskich, organizacji pozarządowych, części mediów.

Monitorowanie przejawów mowy nienawiści, zgłaszanie, udział w procesach sądowych prowadzone przez ZUwP jest możliwe wyłącznie dzięki grantowi Fundacji im. S. Batorego. W rezultacie realizacji projektu udało się nie tylko wskazać na obecne tendencje i zagrożenia w postrzeganiu Ukraińców, ale również w sposób praktyczny zasygnalizować możliwości przeciwdziałania negatywnym zjawiskom. Odnosi się to zarówno do widzenia wzrastającej w Polsce liczby ukraińskich migrantów, jak i zagadnień związanych z realną sytuacją mniejszości ukraińskiej.

Po stronie instytucji państwa brak jest przykładów aktywności, chęci współpracy z sektorem pozarządowym. Bardzo często podejmowane przez polskie organizacje pozarządowe działania są dyskredytowane jako: „antyrządowe”, „powiązane z opozycją”, „lewackie”. Innym przejawem niepodejmowania zagadnień mowy nienawiści i dyskryminacji jest ignorowanie faktów, pism, sygnałów o skali zjawiska. Przy takim uprzedzonym nastawieniu trudno jest mówić o jakiejkolwiek możliwości uzyskania na działania w tym obszarze grantu od instytucji państwowych.

W tym kontekście jako przykład sygnalizowanego od lat przejawu dyskryminacji obywateli RP należących do mniejszości ukraińskiej może służyć brak instytucji kultury mniejszości. Obecnie działania służące zachowaniu języka i kultury mniejszości są realizowane przez organizacje pozarządowe w oparciu o system grantów. Postulowane od lat powołanie instytucji kultury mniejszości nie spotkało się z przychylnym działaniem instytucji państwa odpowiedzialnych za politykę wobec obywateli należących do mniejszości[3].

Władze państwowe powinny znaleźć możliwości prawne i finansowe powołania instytucji kultury mniejszości ukraińskiej finansowanych ze środków publicznych. Działalność służąca realizacji Ustawy o mniejszościach narodowych i etnicznych z 5 stycznia 2005 r., realizowana wyłącznie w oparciu o system grantowy, nie spełnia wymogów ww. ustawy. W obecnej formule, przy braku odpowiednich rozwiązań, rozwój kultury mniejszości czy opóźnienie procesów asymilacyjnych nie są możliwe. Tego typu rozwiązanie na dłuższą metę jest oceniane jako forma dyskryminacji obywateli należących do mniejszości (o sferę kultury większości dbają instytucje państwowe i samorządowe). Do tego przy wrastających kosztach prowadzenia działalności oraz zbyt wolnym tempie wzrostu kwot przekazywanych organizacjom mniejszości w praktyce nie jest możliwe realizowanie zapisu ustawy, który mówi o zachowaniu i rozwoju tożsamości osób należących do mniejszości.

Postulat powołania instytucji kultury mniejszości ukraińskiej jest formułowany od końca lat 90-tych XX w. Niestety przez lata, a także w 2018 r. nie stał się on przedmiotem realnego dialogu organów państwa z obywatelami RP narodowości ukraińskiej.

Instytucje i organy państwa (Komisja Mniejszości Narodowych i Etnicznych Sejmu RP, MSWiA, Pełnomocnik Rządu do spraw Równego Traktowania, Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego) powinny promować działania i instytucje rzeczywiście zaangażowane we wspieranie dialogu i zrozumienia pomiędzy większością oraz mniejszością ukraińską i migrantami.

Instytucje publiczne powinny prowadzić działania mające na celu zachowanie wielokulturowego dziedzictwa regionów z uwzględnieniem roli mniejszości ukraińskiej.

Organy władzy państwowej (np. pełnomocnicy ds. mniejszości narodowych) powinny kompleksowo i zdecydowanie reagować na pojawianie się przejawów nienawiści oraz monitorować tego typu przypadki.

Organy państwa powinny dążyć do dialogu w sprawie upamiętnień, w tym zaprzestania stosowania podwójnych standardów przy upamiętnianiu polskich i ukraińskich ofiar II wojny światowej czy konfliktów powojennych.

Instytucje rządowe Polski powinny odstąpić od praktyki prowadzenia uzgodnień w kwestii ukraińskich miejsc pamięci narodowej wyłącznie z ukraińską stroną rządową na rzecz dialogu także z obywatelami Polski należącymi do mniejszości ukraińskiej.

Rząd wspiera zachowanie kultury mniejszości poprzez programy grantowe oraz projekty wielokulturowe realizowane przez instytucje rządowe, NGO, placówki oświatowe, samorządy. Nadal jednak odczuwalna jest dysproporcja w stopniu zaangażowania się w działania służące wsparciu mniejszości w dziedzinie kultury, a działaniami służącymi rozwojowi dialogu na poziomie poszczególnych regionów. Brak jest wsparcia finansowego i inicjowania działań w dziedzinach życia społecznego, na których skupialiśmy się w naszym Raporcie. Ma to miejsce zwłaszcza w odniesieniu do sytuacji na pograniczu wschodnim.

Na terenach tradycyjnie zamieszkiwanych przez Ukraińców pomimo większych wyzwań i trudności, wydziela się zbyt mało środków publicznych na potrzeby kulturalne mniejszości.

Brak kompleksowych rozwiązań na szczeblu Sejmu RP, administracji rządowej (w tym MSWiA, Ministerstwa Sprawiedliwości, Prokuratora Generalnego, Pełnomocnika Rządu ds. Równego Traktowania i Społeczeństwa Obywatelskiego), dialogu wszystkich zainteresowanych stron może, w naszej ocenie, doprowadzić do dalszego narastania negatywnych zjawisk, których symptomy zasygnalizowane zostały w naszym Raporcie.

 

Cały raport dostępny jest na stronie.

 

 

[1] ZUwP dwukrotnie kierował do ABW pisma w sprawie prowokacji na pograniczu polsko-ukraińskim, powiązań części polskich środowisk z zagranicznymi ośrodkami itp.

[2] Chodzi m.in. o anonsowane zmiany w prawie po skandalu, który wybuchł po emisji materiału w programie „Superwizjer” TVN24, w którym ukazano osoby ze Śląska odwołujące się do ideologii nazistowskiej; więcej zob.: https://oko.press/co-z-tym- -faszyzmem-sprawozdanie-rzadu-wciaz-pod-kluczem/.

[3] Potrzebę prac nad powołaniem instytucji kultury mniejszości przedstawiciele mniejszości po raz kolejny postulowali podczas posiedzenia Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych 20 marca 2018 r.; całość posiedzenia nagranie: http://mniejszosci.narodowe.mswia.gov.pl/mne/komisja-wspolna/ posiedzenia/2019/10946,LXVI-posiedzenie-Komisji-Wspolnej- Rzadu-i-Mniejszosci-Narodowych-i-Etnicznych-20.html.


Powrót
Najnowsze

Ukraina – walka o parlament

21.07.2019
Wojciech Wojtasiewicz
Czytaj dalej

93 lata temu zmarł Feliks Dzierżyński. W Rosji jego kult jest wciąż żywy

20.07.2019
Karolina Blecharczyk
Czytaj dalej

Zamiast fait accompli – chaos

18.07.2019
Mariusz Antonowicz
Czytaj dalej

Nadchodząca agonia systemu? Przedterminowe wybory parlamentarne na Ukrainie

17.07.2019
Marek Bogdan Kozubel
Czytaj dalej

Zwykły człowiek vs Rosja

16.07.2019
Tomasz Grzywaczewski Krzysztof Popek
Czytaj dalej

Zrzutka na Seferisa

16.07.2019
NEW
Czytaj dalej

copyrights © 2010-2017 by Kolegium Europy Wschodniej im. Jana Nowaka-Jeziorańskiego we Wrocławiu