Ta strona używa ciasteczek, dowiedz się więcejOK
Ukraiński Kościół Greckokatolicki: zmiana warty
2011-03-28
Andrzej Szeptycki
W dniu 23 marca synod Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego zebrany w Brzuchowicach koło Lwowa wybrał nowego zwierzchnika UKGK. Został nim władyka Światosław Szewczuk. Decyzję tę zatwierdził papież Benedykt XVI. W niedzielę 27 marca władyka Światosław objął urząd arcybiskupa większego kijowsko-halickiego Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego.

Nie znamy szczegółów dotyczących przebiegu głosowania, które są objęte tajemnicą (trochę na wzór konklawe). Wydaje się jednak, że nowy metropolita nie był od początku kandydatem oczywistym. Niektórzy wskazywali na bardziej znanych przedstawicieli średniego pokolenia, a zarazem na konieczność wyboru przez synod pomiędzy opcją „narodową” i bardziej uniwersalną. Jak w tę dyskusję wpisuje się nowy zwierzchnik UKGK?

Mówiąc o nowym arcybiskupie kijowsko-halickim, trzeba zwrócić uwagę przede wszystkim na jego młody wiek. Władyka Światosław urodził się w 1970 roku. Sakrę biskupią dostał w 2009 roku. Objęcie przezeń godności zwierzchnika Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego to zmiana pokoleniowa. Kardynał Myrosław Lubaczywski, stojący na czele UKGK do śmierci w 2000 roku, urodził się w roku 1914; jego następca kardynał Lubomyr Huzar, który w lutym ze względu na wiek ustąpił z urzędu, to rocznik 1933. Objęcie tego stanowiska przez władykę Szewczuka oznacza, że na czele UKGK po raz pierwszy stanął kapłan wykształcony w czasach niepodległej Ukrainy, nienaznaczony emigracją czy – bezpośrednio – życiem podziemnej cerkwi w czasach radzieckich. Można powiedzieć, że w ten sposób domyka się trudny, często tragiczny okres w historii UKGK.

Władyka Światosław jest wszechstronnie wykształcony; przez większą część swego życia był związany ze środowiskiem naukowym. Studiował między innymi w Lwowskim Seminarium Duchowym i Papieskim Uniwersytecie im. św. Tomasza z Akwinu w Rzymie, gdzie w 1999 roku obronił cum laude pracę na temat antropologii teologicznej i podstaw teologii moralnej w tradycji bizantyjskiej. Pełnił funkcję wicedziekana wydziału teologicznego Lwowskiej Akademii Teologicznej (następnie Ukraińskiego Katolickiego Uniwersytetu) i rektora Lwowskiego Seminarium Duchownego Ducha Świętego.

Nowy arcybiskup pochodzi z matecznika UKGK – Galicji. Urodził się w Stryju, w obwodzie lwowskim. Zarazem jednak miał okazję poznać wiernych rozrzuconych po świecie. W latach 2009-2011 był biskupem Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego w Buenos Aires w Argentynie. Mówi po angielsku, włosku, hiszpańsku, polsku i rosyjsku.

Przed władyką Światosławem stoi szereg pytań, by nie rzec wyzwań, na które będzie trzeba odpowiedzieć. Dotyczą one zarówno konkretnie UKGK, jak i całej Ukrainy.

Pierwsze z nich związane jest z pozycją Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego na Ukrainie, który chce być Kościołem ogólnoukraińskim. Temu celowi między innymi służyć miało przeniesienie siedziby zwierzchnika UKGK ze Lwowa do ukraińskiej stolicy – Kijowa w 2005 roku. Krok ten został z niechęcią przyjęty zwłaszcza przez przedstawicieli Cerkwi rosyjskiej, którzy są przeciwni „prozelityzmowi” i chętnie widzieliby w UKGK jedynie kościół regionalny, galicyjski. Warto pamiętać, że jeśli Ukraiński Kościół Greckokatolicki ma mieć zasięg ogólnokrajowy, powinien podjąć próbę lepszego zrozumienia Ukrainy naddnieprzańskiej. Dotyczy to w szczególności wrażliwości historycznej i tak kontrowersyjnych na Ukrainie zagadnień, jak działalność Ukraińskiej Powstańczej Armii.

W tym kontekście pojawia się pytanie o przyszłość relacji UKGK z obecnymi władzami Ukrainy. Jej poprzedni prezydenci starali się uszanować wielowyznaniowy charakter tego kraju. Wiktor Janukowycz jednoznacznie postawił na zbliżenie z Rosyjską Cerkwią Prawosławną i jej filią na Ukrainie – Ukraińską Cerkwią Prawosławną (Patriarchatu Moskiewskiego). Niektórzy przedstawiciele UKGK, jak ojciec Borys Gudziak, rektor Ukraińskiego Katolickiego Uniwersytetu, już zostali poddani presji ze strony władz.

W stosunkach ze Stolicą Apostolską dalej liczyć się będą dwa zagadnienia: przyszłość relacji między Watykanem i Patriarchatem Moskiewskim oraz ich wpływ na rolę UKGK w łonie Kościoła powszechnego. Blisko wiąże się z tym zagadnienie statusu samego zwierzchnika Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego. Formalnie jest on arcybiskupem większym kijowsko-halickim. W praktyce jednak poprzednicy władyki Światosława dążyli do podniesienia go do rangi patriarchy, czemu Stolica Apostolska była – między innymi w trosce o relacje z Moskwą – przeciwna.

Na płaszczyźnie ogólnokrajowej ważne są co najmniej dwie kwestie. Przede wszystkim, globalizacja w wydaniu poradzieckim, która nie sprzyja duchowemu odrodzeniu społeczeństwa i promocji wartości chrześcijańskich. W warunkach szybko zmieniającej się sytuacji gospodarczo-społecznej Ukraińcy często czują się zagubieni i zatracają się w doczesności lub szukają oparcia w nowych, alternatywnych formach życia religijnego.

Wielu z nich próbuje szukać lepszego życia za granicą, gdzie zasilają – zwłaszcza w krajach Unii Europejskiej i w Rosji – ukraińską diasporę. Emigracja przyczynia się do spadku demograficznego na Ukrainie. Jednocześnie wymaga ona specyficznego duszpasterstwa. UKGK dysponuje relatywnie rozwiniętymi strukturami w Europie Zachodniej, obu Amerykach, a nawet w Australii. Niemniej, nowa emigracja rodzi nowe wyzwania, choćby w Polsce, gdzie współistnieją przedstawiciele rdzennej mniejszości ukraińskiej i napływowi obywatele ukraińscy, czy w Rosji, gdzie praca duszpasterska wciąż napotyka problemy.

Andrzej Szeptycki jest adiunktem w Instytucie Stosunków Międzynarodowych Uniwersytetu Warszawskiego, członkiem Rady Forum Polsko-Ukraińskiego. Stały współpracownik „Nowej Europy Wschodniej”.

Powrót
Najnowsze

Energia na Wschód. Polskie plany i ukraińska rzeczywistość

12.12.2019
Wojciech Jakóbik
Czytaj dalej

Szczyt potrzebny jego uczestnikom

10.12.2019
Andrzej Szeptycki
Czytaj dalej

Armenia: Serż Sarkisjan trafi do aresztu?

09.12.2019
Mateusz Kubiak
Czytaj dalej

Koń trojański? Zwrócenie ukraińskich okrętów

09.12.2019
Marek Bogdan Kozubel
Czytaj dalej

Macron i Europa Środkowa, czyli samotność liberałów

05.12.2019
Piotr Oleksy
Czytaj dalej

Rumunia. Wybory, których ostateczny wynik poznamy za rok

04.12.2019
Michał Torz
Czytaj dalej

copyrights © 2010-2017 by Kolegium Europy Wschodniej im. Jana Nowaka-Jeziorańskiego we Wrocławiu