Ta strona używa ciasteczek, dowiedz się więcejOK
Warunki dla Europy Wschodniej, ale jakie?
2010-11-22
Elżbieta Kaca
Jak powiązać decyzję o przelewie unijnych środków pomocowych ze spełnianiem przez państwa-biorców demokratycznych standardów w zakresie wolności wyborów, wypowiedzi czy stowarzyszania się, ale też dobrego rządzenia? Jak sprawić, żeby unijne środki wydatkowane przez kraje trzecie były właściwie wykorzystywane? Do końca grudnia bieżącego roku Komisja Europejska będzie prowadzić proces konsultacji nad zasadą wsparcia budżetowego w pomocy zewnętrznej. W tym celu został opublikowany tak zwany green paper, który mogą komentować zarówno przedstawiciele państw członkowskich, jak i sektora pozarządowego.

Zasada wsparcia budżetowego oznacza, że pomoc finansowa przekazywana jest bezpośrednio do administracji rządowej danego kraju – w formie ogólnego wsparcia budżetowego, czyli dofinansowania całościowego pakietu reform proponowanych przez dany rząd, albo w postaci sektorowego wsparcia budżetowego, czyli na rzecz konkretnego obszaru reform, na przykład polityki zdrowotnej, transportowej itd. Do tej pory, aby otrzymać pomoc, należało spełnić trzy główne warunki (plus kilka szczegółowych): właściwie określić politykę (także sektorową) i strategię krajową; określić ramy makroekonomiczne zorientowane na stabilność; przedstawić wiarygodny program poprawy zarządzania finansami publicznymi. Są to warunki, można rzec, ułatwiające subiektywną ocenę.

Większość środków finansowych skierowanych do państw Europy Wschodniej objętych Europejską Polityką Sąsiedztwa jest przekazywana właśnie za pomocą wsparcia budżetowego (73 procent w latach 2007-2010). Ze strony Komisji Europejskiej wprowadzenie tej zasady jest oznaką zaufania wobec wschodnioeuropejskich rządów, które dzięki wsparciu budżetowemu mogą samodzielnie wydawać unijne środki na realizację reform. Na przykład na Ukrainie zdecydowano się na dofinansowanie sektora energetycznego (planowana jest też między innymi poprawa praw i standardów polityki handlowej oraz polityki efektywności energetycznej), a w Gruzji wymiaru sprawiedliwości.

Co się jednak dzieje, gdy administracja rządowa danego kraju nie ma zdolności do wydatkowania takich środków unijnych, a korupcja jest wszechobecna? Organizacje pozarządowe, Trybunał Obrachunkowy i Parlament Europejski  alarmują, że wsparcie budżetowe wymaga udoskonalenia. Po pierwsze, pomoc z Unii Europejskiej jest przekazywana z dużymi opóźnieniami, w związku z brakiem przygotowania państw-biorców. Na Ukrainie pierwsza transza została przekazana dopiero w grudniu 2008 roku, jednak w związku z brakiem odpowiednich procedur do wydatkowania tych środków po stronie ukraińskiej do tej pory nie zostały one spożytkowane. Po drugie, jak podaje International Centre for Policy Studies, w przypadku Ukrainy pomoc została przekazana w sytuacji niespełnienia warunków jej przydzielenia. Warunki określone dla realizacji Strategii Energetycznej nie zostały implementowane, a ze strony Komisji Europejskiej nie pojawiła się żadna publicznie dostępna ocena na temat postępów dokonanych w tym zakresie przez Ukrainę. Po trzecie, informacje na temat wydatkowania tych środków nie są publicznie dostępne, co utrudnia monitoring ze strony mediów i sektora pozarządowego.

Podsumowując, obecnemu systemowi doskwierają przede wszystkim dwie kwestie: brak przygotowania administracji, odpowiednich procedur i odpowiednio rozwiniętej strategii oraz legislacji w danej polityce sektorowej, jak również brak pomysłu ze strony Unii Europejskiej na efektywne wsparcie wschodnioeuropejskich rządów.

W związku z tego typu problemami, Komisja Europejska w green paper szuka odpowiedzi na pytanie, w jaki sposób usprawnić system – między innymi, jak określić wskaźniki, które umożliwią kontrolowanie realizacji pomocy, i jak poprawić zdolność administracji rządowych do jej absorpcji. Ważne jest również, w jaki sposób zwiększyć kontrolę wydatkowania tych środków ze strony aktorów niepaństwowych.

Druga strona medalu dotyczy zasad warunkowania pomocy. Autorzy green paper stawiają pytanie nie tylko o to, czy należy w większym stopniu uzależniać unijną pomoc od spełniania podstawowych zasad państwa demokratycznego, ale także, w jaki sposób to robić. W praktyce zmobilizowanie kraju-biorcy do implementowania warunków nie jest łatwe – z dotychczasowych doświadczeń wynika, że w przypadku stawiania zbyt wielu wymogów pomoc jest niewykorzystywana.

Orędownikiem uzależniania unijnej pomocy od implementacji podstawowych wolności jest Parlament Europejski. Na przykład w październiku została przyjęta poprawka Jacka Protasiewicza i Heidi Hautala do opinii Komisji Spraw Zagranicznych, dotycząca uzależniania zaangażowania Europejskiego Banku Inwestycyjnego w krajach Partnerstwa Wschodniego od ich postępów we wdrażaniu zasad demokracji, praworządności i poszanowania praw człowieka. Natomiast w listopadzie dyskutowany był raport na temat praw człowieka oraz norm społecznych i środowiskowych w międzynarodowych umowach handlowych.

Opracowanie koncepcji wsparcia budżetowego dopasowanego do specyfiki państw wschodnioeuropejskich jest kluczowe dla sukcesu Partnerstwa Wschodniego. To właśnie bezpośrednie wsparcie stanowi gros funduszy Partnerstwa Wschodniego, należy więc zadbać, by te środki były wydawane skutecznie (i by w ogóle były wydawane). Jak widać, pytań w green paper ze strony Komisji Europejskiej pada wiele, ale konkretnych propozycji ze strony państw członkowskich czy środowisk eksperckich na razie nie ma. Miejmy nadzieję, że konsultacje przyniosą efekty.

Elżbieta Kaca jest koordynatorem projektów i badaczem Programu Europejskiego Instytutu Spraw Publicznych. Specjalizuje się w tematyce stosunków zewnętrznych Unii Europejskiej, głównie z krajami Europy Wschodniej (Partnerstwo Wschodnie, Europejska Polityka Sąsiedztwa, pomoc rozwojowa, promocja demokracji), oraz w problematyce dotyczącej funkcjonowania Parlamentu Europejskiego.

Polecamy inne artykuły autora: Elżbieta Kaca
Powrót
Najnowsze

Kaukaz a turecka inwazja w Syrii

17.10.2019
Mateusz Kubiak
Czytaj dalej

Gazprom – rosyjski gigant na progu zmian

16.10.2019
Marek Budzisz
Czytaj dalej

Warszawa: Tango śmierci. Spotkanie z Jurijem Wynnyczukiem i Bohdanem Zadurą

15.10.2019
NEW
Czytaj dalej

Donikąd. Podróże na skraj Rosji

14.10.2019
Michał Milczarek
Czytaj dalej

Polskie spory o pamięć. Wizyta studyjna

12.10.2019
NEW
Czytaj dalej

Miejsca i duchy bułgarskiej pamięci

11.10.2019
Krzysztof Popek Sylwia Siedlecka
Czytaj dalej

copyrights © 2010-2017 by Kolegium Europy Wschodniej im. Jana Nowaka-Jeziorańskiego we Wrocławiu