Ta strona używa ciasteczek, dowiedz się więcejOK
Śmierć Litwina, czyli odejście Algirdasa Brazauskasa
2010-06-28
Łukasz Jasina
Mija dwadzieścia lat od „jesieni narodów” i jej przywódcy zaczynają odchodzić. Jest to oczywiście proces naturalny, niemniej skłania do dyskusji nad rolą odegraną przez niektórych ludzi w obaleniu istniejącego wcześniej systemu. 26 czerwca zmarł Algirdas Brazauskas. Nie był człowiekiem zapomnianym, ale jego rola w odzyskaniu przez Litwę niepodległości została przyćmiona przez coraz silniejszy mit Vytautasa Landsbergisa.
 
Życiorys pierwszego prezydenta niepodległej Litwy mija się nieco z niepodległościowym mitem naszych sąsiadów. Urodził się jeszcze przed wojną w Rakiszkach niedaleko Poniewieża. W 1956 roku ukończył Politechnikę w Kownie. Od wczesnej młodości był działaczem komunistycznym, choć najprawdopodobniej od początku postępował zgodnie z linią Antanasa Snieckusa (wieloletniego przywódcy sowieckiej Litwy), umiejętnie łączącego nacjonalizm z komunizmem. Jego kariera rozwijała się szybko: był ministrem republikańskiego rządu (ds. materiałów budowlanych), a już w wieku czterdziestu kilku lat zajął fotel sekretarza KC.

W latach osiemdziesiątych Litwa nie pozostawała na uboczu przemian – gdy nastała Gorbaczowowska pierestrojka, nasiliły się dążenia niepodległościowe. Litwini, podobnie jak inni mieszkańcy obszaru nadbałtyckiego, dążyli jednak do uniezależnienia się do metropolii, a nie do zreformowania socjalizmu. Funkcję I Sekretarza Komunistycznej Partii Litwy (oczywiście w ramach KPZR) Brazauskas objął już w 1988 roku. Wokół upadała radziecka władza. Katolicy odzyskali wileńską katedrę, podwileńscy Polacy zbuntowali się przeciwko radziecko-nacjonalistycznej polityce. Ferment panował też w Rydze i Tallinie. Brazauskas pogodził się z biegiem wydarzeń, a pod koniec 1989 roku wyprowadził swoją partię z radzieckich struktur. 11 marca 1990 roku poparł deklarację niepodległości Republiki Litewskiej. W rządzie Kazimiery Prunskienė był jej zastępcą. Stał w jednym szeregu z Landsbergisem w czasie styczniowej interwencji radzieckich sił specjalnych (styczeń 1991).

Dalsza ewolucja polityczna Brazauskasa i jego partii (w międzyczasie przemianowanej na Litewską Demokratyczną Partię Pracy) przebiegała podobnie jak w innych krajach bloku – przy czym podobnie jak w przypadku Słowenii na czele ugrupowania stanął ostatni I Sekretarz partii komunistycznej. W 1993 roku – na kilka miesięcy przed polskimi wyborami do Sejmu, które miały przynieść zwycięstwo postkomunistom (jeśli po ostatnim przemówieniu Jarosława Kaczyńskiego możemy używać tego słowa) – Brazauskas na pięć lat został prezydentem swojego kraju. Sztandar prezydencki święcono w wileńskiej katedrze św. Stanisława, co zgryźliwie komentowano w polskiej telewizji (piszący te słowa pamięta ten fakt). Przegranym był litewski działacz emigracyjny Stasys Lozoraitis – ciekawe to podobieństwo do wyborów w Polsce w 1995 roku.

Po zakończeniu kadencji Brazauskas wrócił do swojej partii i objął stanowisko premiera (2001-2006). Znaczna część tego okresu to kohabitacja z Valdasem Adamkusem – następcą Brazauskasa i człowiekiem z innej formacji (Adamkus ukształtował się na emigracji politycznej w Stanach Zjednoczonych). Brazauskas walnie przyczynił się też do usunięcia ze stanowiska Rolandasa Paksasa.

Przed trzema laty Brazauskas wycofał się z czynnej działalności politycznej.
Pierwszy prezydent niepodległej Litwy dość dobrze zapisał się w świadomości współpracujących z nim Polaków – niemniej nie udało mu się załatwić wielu palących problemów. Dzięki swojej postawie, a wbrew wielu nacjonalistycznie nastawionym rodakom, doprowadził do podpisania polsko-litewskiego traktatu. Wiele innych spraw boli i nas, i Litwinów do dziś.

Łukasz Jasina

Powrót
Najnowsze

Zrzutka na Seferisa

16.07.2019
NEW
Czytaj dalej

Wilno: Spotkanie wokół obławy augustowskiej 1945

14.07.2019
NEW
Czytaj dalej

Baśnie z tysiąca i jednego protestu. Gruzińska kronika wydarzeń

11.07.2019
Daria Szlezyngier
Czytaj dalej

Wojna nie przynosi ani zwycięstwa, ani przegranej

10.07.2019
Tomasz Filipiak
Czytaj dalej

Integracja, adaptacja, akceptacja. Wsparcie obywateli państw trzecich na Dolnym Śląsku

10.07.2019
NEW
Czytaj dalej

German-Polish-Hungarian Summer WorkLab & Fab

09.07.2019
NEW
Czytaj dalej

copyrights © 2010-2017 by Kolegium Europy Wschodniej im. Jana Nowaka-Jeziorańskiego we Wrocławiu