Ta strona używa ciasteczek, dowiedz się więcejOK
Wierzchołek góry lodowej
2016-04-05
Jarosław Ćwiek-Karpowicz, Zbigniew Rokita

O tym, co Panama papers mówi nam o Rosji i jakie będzie miała dla niej konsekwencje, z dr. Jarosławem Ćwiek-Karpowiczem, ekspertem ds. wschodnich, rozmawia Zbigniew Rokita.

Fot. Kremlin.ru (cc by 4.0) commons.wikimedia.org

ZBIGNIEW ROKITA: Czy w śledztwie Panama papers wątek rosyjski jest znaczący? Czy dowiadujemy się istotnych rzeczy o schematach prania pieniędzy, omijania sankcji, unikania płacenia podatków?

JAROSŁAW ĆWIEK-KARPOWICZ: Rosja nie zajmuje głównego miejsca w aferze, brakuje informacji, aby najważniejsi rosyjscy politycy byli bezpośrednio zaangażowani w wyprowadzanie pieniędzy do rajów podatkowych. Są w nie zamieszani natomiast ich najbliżsi współpracownicy, przyjaciele, czasami członkowie rodzin, czy też wyżsi urzędnicy. Dlatego łatwo Kremlowi bagatelizować ten temat. Władze w Moskwie mogłyby wykorzystać aferę i pokazać, że dotyka ona przede wszystkim innych polityków – zachodnich czy Petra Poroszenki. Widać jednak, że zamiast tego, z obawy przed ewentualnymi dalszymi konsekwencjami (gdyby afera zataczała szersze kręgi), Kreml woli już teraz przedstawić całą sprawę jako wymierzony w Rosję spisek amerykańskich służb. Dlatego w przekazie medialnym rosyjska władza podważa wiarygodność materiałów z Panamy. Wobec danych ujawnianych wcześniej przez Aleksieja Nawalnego czy niezależnych rosyjskich dziennikarzy, nie są to informacje pioronujące. Niektóre są nowe, na przykład wątek związany z przyjacielem Putina, wiolonczelistą Siergiejem Rołduginem, który jest ojcem chrzestnym jednej z córek prezydenta. Nieprawdopodobnie wygląda fakt, że skromny muzyk obraca miliardami dolarów. Kremlowi będzie jednak łatwo zbyć zarzuty, twierdząc, że Rołdugin nie jest formalnie związany z Putinem. Afera uderza też w prezydenckiego rzecznika Dmitrija Pieskowa: w materiałach pojawia się jego żona. Nie powinno to dziwić, bo Pieskowowi od lat zarzucano, że za skromną urzędniczą pensję nie jest w stanie kupić dóbr, które posiada.

 

Czy możemy założyć, że ujawnione dokumenty odnoszą się do całego ukrytego majątku Putina, czy to tylko wierzchołek góry lodowej?

Bazując na wcześniejszych doniesieniach rosyjskich opozycjonistów i niezależnych dziennikarzy wydaje się, że afera Panama papers odnosi się tylko do części dóbr zgromadzonych przez najbliższych ludzi Putina. Afera potwierdza tezę, że rosyjski prezydent sam nie jest właścicielem olbrzymich majątków, a rozdysponowuje środki pomiędzy zaufanych ludzi swobodnie z nich korzystając. „Kwity z Panamy" pokazują, jak to działa: pieniądze dużych rosyjskich firm są wyprowadzane do rajów podatkowych, a później wracają do kraju w postaci różnych inwestycji – ośrodków wypoczynkowych, nieruchomości – z których to z kolei korzysta chociażby rodzina prezydenta. Np. jedna z luksusowych dacz należących do Rołdugina gościła kilka lat temu gości zaproszonych na wesele córki Putina. Afera nie pokazała jednak, aby firmy należące bezpośrednio do prezydenta, tak jak w przypadku Petra Poroszenki, wyprowadzały pieniądze za granicę w celu uniknięcia płacenia podatków. Rosjan szokować może jednak fakt, że mimo propagandy kremlowskiej o walce z korupcją i marnotrawieniem bogactwa narodowego, elicie władzy łatwo udaje się obejść rosyjskie prawodawstwo dla partykularnych korzyści.

 

Jakie mogą być konsekwencje dla Kremla? Zostanie wskazany kozioł ofiarny i wszystko rozejdzie się po kościach?

Główne rosyjskie media nie poświęcają aferze zbyt wiele uwagi – robi to tylko opozycyjna prasa. Z kolei media neutralne – jak gazeta RBK – pokazują, że Panama papers skutkować może zaostrzeżeniem krajowego prawa. Może zapaść decyzja, że informacje dotyczące prywatyzacji czy udzielanych pożyczek międzynarodowych nie będą rozpatrywane na publicznych posiedzeniach rządu, a za zamkniętymi drzwiami. Jednym słowem: konsekwencją afery będzie uczynienie procesu dysponowania majątkiem państwowym jeszcze mniej transparentnym, aby nie wyciekały kolejne informacje.

Nie spodziewałbym się natomiast, że skandal znacząco wpłynie na popularność prezydenta, którego dotyczy on tylko pośrednio. Możliwe, że jeśli okaże się, że czyjś udział w sprawie był zbyt oczywisty, ta osoba zostanie poświęcona. Nie będą to jednak najbliżsi współpracownicy Putina, a co najwyżej zastępcy ministrów czy deputowani.

 

Jarosław Ćwiek-Karpowicz jest kierownikiem Biura Badań i Analiz w Polskim Instytucie Spraw Międzynarodowych (PISM) oraz adiunktem w Instytucie Nauk Politycznych UW. Niedawno opublikował pod wspólną redakcją książkę „Sankcje i Rosja" (Warszawa, 2015).

 ***

Dziennikarskie śledztwo „Kwity z Panamy" jest prowadzone przez ponad sto redakcji z całego świata. Dotyczy osób, które lokowały pieniądze w rajach podatkowych. Wśród nich byli ważni światowi politycy i przedsiębiorcy. Z panamskiej kancelarii podatkowej Mossack Fonseca wyciekło ponad 11 milionów dokumentów, odnoszących się do lat 1977-2015. Część z nich pośrednio lub bezpośrednio wskazuje, że z rajów podatkowych korzystało kilkanaście obecnych i byłych głów państw oraz ponad stu polityków i urzędników państwowych. Materiały przedstawiają schematy umożliwiające pranie pieniędzy, omijanie sankcji i unikania płacenia podatków.

 


Polecamy inne artykuły autora: Jarosław Ćwiek-Karpowicz
Polecamy inne artykuły autora: Zbigniew Rokita
Powrót
Najnowsze

Wybory prezydenckie na Białorusi: dzień przed wybuchem?

07.08.2020
Maxim Rust
Czytaj dalej

Przed wyrokiem. Sprawa Dmitrijewa

21.07.2020
Czytaj dalej

Niewidzialni Inni

20.07.2020
Anton Saifullayeu Tadeusz Giczan
Czytaj dalej

Wiatr zmiany

06.07.2020
Olga Dryndova

 Słabnący paternalizm państwowy na Białorusi łączy się z niskim poczuciem zaufania do władz. Według badań z lat 2017–2018 jedynie około 40 procent Białorusinów ufało władzom państwowym, w tym 34 procent ministrom, a 33 procent władzom lokalnym.

 
Czytaj dalej

„Nas tu nie ma” czyli niesłyszalny głos białoruskiego środowiska LGBT

29.06.2020
Maxim Rust Nick Antipov Nasta Mancewicz Milana Levitskaya
Czytaj dalej

Kampania prezydencka na Białorusi: (nie)oczywiste wybory

26.06.2020
Maxim Rust Yahor Azarkevich
Czytaj dalej

copyrights © 2010-2020 by Kolegium Europy Wschodniej im. Jana Nowaka-Jeziorańskiego we Wrocławiu